Ngày 05/01/2026, Tòa án nhân dân tối cao ban hành công văn hướng dẫn số 01/TANDTC-PC v/v hướng dẫn áp dụng một số quy định của bộ luật hình sự. Căn cứ hướng dẫn về hành vi “sử dụng dao có tính sát thương cao (phụ lục 5 Thông tư số 75/2024/TT-BCA) gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác” thì bị xem xét, xử lý về tội danh cố ý gây thương tích (theo điều 134 Bộ luật hình sự) và Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự quy định tại Điều 304 của Bộ luật Hình sự.
Đặc biệt, tại điểm a mục 1.2 của công văn hướng dẫn:
“a) Người thực hiện hành vi sử dụng dao có tính sát thương cao gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác dưới 11% và không có tình tiết định tội khác quy định tại khoản 1 Điều 134 của Bộ luật Hình sự thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự quy định tại Điều 304 của Bộ luật Hình sự, nếu có đủ yếu tố cấu thành tội phạm mà không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác quy định tại khoản 1 Điều 134 của Bộ luật Hình sự.
Trường hợp này, xác định tư cách tham gia tố tụng của người bị gây thương tích hoặc bị gây tổn hại cho sức khỏe là nguyên đơn dân sự. Nếu người thực hiện hành vi phạm tội đã tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả thì được áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại điểm b khoản 1 Điều 51 của Bộ luật Hình sự.”
Căn cứ Khoản 1 Điều 155 Bộ luật tố tụng hình sự trường hợp phạm tội cố ý gây thương tích (dưới 11%) sử dụng hung khí (trong đó có dao có tính sát thương cao) thì chỉ khởi tố, truy tố, xét xử (xem xét xử lý hình sự) khi có yêu cầu của bị hại. Trường hợp bị hại đề nghị không truy tố, miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tội thì sẽ đình chỉ điều tra (trong giai đoạn điều tra) hoặc đình chỉ vụ án trường hợp phát sinh tình huống miễn truy tố trong giai đoạn truy tố hoặc xét xử.
Theo đó, thời điểm trước ngày 05/01/2026, quyền của bị hại là rất lớn trong việc xem xét, miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tội. Tuy nhiên, theo hướng dẫn của công văn số 01/TANDTC-PC nói trên trường hợp người phạm tội được miễn truy tố trách nhiệm hình sự theo Khoản 1 Điều 134 Bộ luật hình sự sẽ bị xử lý hình sự về tội Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự quy định tại Khoản 1 Điều 304 với mức hình phạt từ 01 đến 07 năm tù, trong khi đó, trường hợp bị xử lý trách nhiệm hình sự theo Khoản 1 Điều 134 Bộ luật hình sự thì mức phạt tù chỉ là “cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm“.
Như vậy, trường hợp người phạm tội được bị hại đề nghị không truy tố sẽ có tình trạng pháp lý hình sự xấu hơn so với trường hợp được bị hại đề nghị truy tố. Vô hình chung, quy định này đã tước đi quyền quyết định của người bị hại và trong nhiều trường hợp xét về nhiều góc độ thì quyền này sẽ tạo nhiều lợi thế, lợi ích hơn cho bị hại trong việc bù đắp tổn thất về tinh thần, sức khỏe, vật chất cho bị hại và người phạm tội cũng sẽ có thái độ thành khẩn, tích cực hơn trong việc khắc phục hậu quả gây ra cho bị hại.
